Rafa Koralowa

Kilka słów o egzotycznych rafach
Większość osób marzy o kąpieli w ciepłych wodach Oceanu Spokojnego lub Atlantyckiego. U wybrzeży egzotycznych wysp woda jest krystalicznie czysta. Jej temperatura wynosi od dwudziestu do dwudziestu pięciu stopni. W takich warunkach rozwijają się najciekawsze morskie ekosystemy. Niezwykle bogatą biocenozą charakteryzują się rafy koralowe. Dlatego warto poświęcić im nieco więcej uwagi.

Naukowy od lat badają twory zbudowane ze szkieletów organizmów morskich. Pozostałości po koralowcach i skorupiakach gromadzą się, tworząc drobne wały oraz pagórki. Położone blisko siebie, po pewnym czasie łączą się. W ten sposób powstaje jednolita, wapienna ściana. Jej struktura ulega wzmocnieniu dzięki solom mineralnym zawartym w wodzie. Pierwsze rafy koralowe powstały tysiące lat temu na terenie Oceanu Spokojnego. Dlatego ten obszar jest wyjątkowo bogaty w substancje odżywcze. Stanowi doskonałe środowisko życia dla wielu morskich roślin i zwierząt. Na wapiennych szkieletach rozrastają się algi, ukwiały oraz gąbki. Drobne ryby i mięczaki szukają kryjówek, aby chronić się przed drapieżnikami. Ciekawym zjawiskiem jest symbioza niektórych gatunków. Rak pustelnik, ukwiał czy błazenek to tylko drobne przykłady. Wielu turystów bierze udział w kursach nurkowania, aby zobaczyć rafę na własne oczy. Bogactwo form i kolorów potrafi zachwycić.

Miłośnicy podwodnego świata powinni spróbować swoich sił w akwarystyce. Utrzymanie morskiego akwarium jest dość trudne i kosztowne, ale dostarcza sporo satysfakcji. Niestety koralowce borykają się z wieloma zagrożeniami. Oprócz czynników naturalnych, jak rozgwiazdy czy huragany, sporym problemem jest… Człowiek. Przyczyniliśmy się do zniszczenia setek raf. Niektóre organizmy wyginęły z powodu ogromnego zanieczyszczenia środowiska. Taka sytuacja może doprowadzić do katastrofy ekologicznej. Istnieje ryzyko, że w niedalekiej przyszłości będziemy podziwiać egzotyczne rafy tylko na zdjęciach. Organizacje ekologiczne starają się temu zapobiec. Szczególną troską otoczono największą i najpiękniejszą rafę świata. Wielka Rafa Koralowa została objęta ochroną i wpisano ją na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO.


Niezwykła przeszłość raf koralowych
Pierwsze rafy powstały kilka tysięcy lat temu, jeszcze w epoce kambryjskiej. Prawdopodobnie znacznie różniły się wyglądem od dzisiejszych raf. Wszystko za sprawą zupełnie innych organizmów, których szkielety tworzyły pagórki i ściany wapienne. Naukowcy doszli do wniosku, że głównym składnikiem raf były szczątki archeocjatów. Wiele wskazuje na to, że organizmy te dały początek gromadzie eukariontów zwanych gąbkami.

Wapienne ścianki chroniły miękkie i delikatne ciało archeocjatów. Niektóre osobniki wykształciły podwójne osłony z dodatkowymi przegrodami. W szkielecie wapiennym znajdowały się malutkie, równomiernie rozmieszczone pory. Przez otworki wystawały komórki parzydełkowe. Z pozoru archeocjaty bardzo przypominają współczesne koralowce. Należy jednak pamiętać, iż jest to gatunek wymarły, który dał początek zupełnie innej gromadzie eukariontów. Szkielety archeocjatów znaleziono w ciepłych wodach Pacyfiku, niedaleko Australii. Istnieją również dowody ich obecności u wybrzeży kontynentu afrykańskiego. Na tej podstawie możemy wnioskować, iż pierwsze rafy zajmowały te same terytoria, co współczesne. Naukowcy próbują ustalić, w jaki sposób prehistoryczne rafy uległy zniszczeniu. Prawdopodobnie ich zagładę przypieczętowały trzęsienia ziemi oraz powolne przesuwanie się płyt tektonicznych. Ważnym czynnikiem mogła być zmiana parametrów wody, takich jak temperatura czy zasolenie. W procesie ewolucji powstały również organizmy, które w naturalny sposób niszczą wapienne szkielety. Być może pierwsze zwierzęta z gromady szkarłupni ostatecznie doprowadziły do wyginięcia archeocjatów. Po pewnym czasie ich miejsce zajęły koralowce oraz mięczaki i jamochłony. Wymienione grupy eukariontów, wraz ze współczesnymi gąbkami, dały początek zupełnie innemu typowi raf.

W kambrze wapienne szkielety były porośnięte glonami oraz sinicami. Stanowiły one schronienie dla wieloszczetów, małży oraz innych prostych organizmów. Aktualnie na terenie raf najczęściej wstępują algi z rodziny krasnorostów. Wśród nich znajdują kryjówki egzotyczne ryby, raki i mięczaki. Rafy korale mogą pochwalić się o wiele bogatszą biocenozą, niż te sprzed epoki mezozoicznej.


Dlaczego współczesne rafy są zagrożone?
Morskie organizmy są bardzo wrażliwe na zmiany zachodzące w ich naturalnym środowisku. Wody Oceanu Spokojnego oraz Atlantyckiego są dość ciepłe i czyste. Im dalej na południe, tym ciekawsze rośliny i zwierzęta możemy spotkać.

U wybrzeży Australii znajduje się największa rafa koralowa na świecie. Jest zbudowana z kilku tysięcy wapiennych szkieletów koralowca. Jej obszar zamieszkują egzotyczne wodorosty, ryby oraz mięczaki. Każda z wymienionych gromad wymaga ściśle określonych warunków. Niestety obecność zanieczyszczeń zakłóciła naturalną równowagę w ekosystemach mórz i oceanów. Zmianie uległa temperatura, zasolenie oraz mętność wody morskiej. Przyczyniło się to do wyginięcia wielu gatunków roślin. Wodorosty obumierają przy ograniczonym dostępie do światła słonecznego i dużym zasoleniu. Zwierzęta radzą sobie ze zmianami nieco lepiej. Dla ryb sporym zagrożeniem są połowy, w tym bardzo brutalna metoda, jaką jest głuszenie. Polega ono na wysadzaniu ładunków wybuchowych na terenie rafy koralowej. Wapienne pagórki ulegają całkowitemu zniszczeniu, a ich mieszkańcy tracą bezpieczne schronienie. Zwierzętom nie sprzyja również rozwój turystyki. Wielu turystów w ramach wakacyjnej pamiątki zabiera do domu egzotyczną rybkę, rozgwiazdę albo fragment koralowca. Od lat poważnym problemem są toksyczne wycieki z tankowców. Warto zauważyć, że nie tylko działalność człowieka stanowi dla raf zagrożenie. Wiele naturalnych czynników przyczynia się do stopniowego obumierania raf. Doskonałym przykładem jest szkodliwa działalność szkarłupni.

Do tej gromady eukariontów zaliczają się rozgwiazdy. Ich ulubionym pokarmem są koralowce. Setki rozgwiazd żeruje na największych rafach świata, przyczyniając się do zagłady morskiego ekosystemu. W wyniku ciągłego przesuwania się płyt tektonicznych, obszar Oceanu Spokojnego nawiedzają poważne trzęsienia ziemi. Innym problemem są częste, gwałtowne fale i huragany. Tsunami z łatwością potrafi zniszczyć delikatną strukturę wapiennych ścian i pagórków. Człowiek powinien jak najszybciej ograniczyć swoją niszczycielską działalność. Niestety nie jesteśmy w stanie pokonać natury.


Najsłynniejsza rafa koralowa świata
Jedną z największych i najpiękniejszych raf świata jest Wielka Rafa Koralowa. Ogromne, wapienne skały są zbudowane ze szkieletów martwych koralowców. Ściany i pagórki ciągną się wzdłuż prawie całego wybrzeża Australii. Podobnie jak Mur Chiński, Wielką Rafę również możemy zobaczyć i sfotografować z kosmosu.

Na początku lat osiemdziesiątych UNSESCO wpisało ten wyjątkowy obszar na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego. Rafa otrzymała status parku morskiego, który do dzisiaj podlega bardzo ścisłej ochronie. Dlatego wzdłuż linii brzegowej Australii należy zachować wszelkie środki ostrożności. Nie wolno dopuścić do uszkodzenia delikatnego ekosystemu Rafy. Najstarsze fragmenty koralowców pochodzą sprzed dwudziestu, a nawet pięćdziesięciu milionów lat. Wielka Rafa nie tworzy zwartej struktury, tylko składa się z wielu mniejszych fragmentów. Łączą się one, tworząc jeden ogromny ekosystem. Na zdjęciach satelitarnych Rafa Koralowa przypomina długą, przerywaną smugę. Wspomniane przerwy to obszary lagun, delikatnie zapadających się w głąb morza. W płytkich lagunach rośnie najwięcej koralowców. Im dalej od środka Rafy, tym bardziej jest ona wystawiona na działanie wiatru oraz gwałtownych fal. Czynniki przyrodnicze niszczą delikatną, wapienną strukturę. Pozostałości po roztrzaskanych pagórkach łączą się, tworząc nowe. Dlatego Wielka Rafa jest w stanie samodzielnie się odbudować. Jeżeli człowiek nie zakłóci naturalnych procesów, nasze wnuki również będą mogły podziwiać ten wyjątkowy ekosystem. Na terenie rafy żyje wiele gatunków roślin i zwierząt. Oprócz standardowych koralowców i glonów, warto wspomnieć o egzotycznych gatunkach ryb. Błazenki, niebieskie okonie oraz koniki morskie to tylko kilka przykładów.

Nie bez znaczenia dla biocenozy są również organizmy zwane gąbkami. Ich wapienny szkielet jest drugim co do znaczenia składnikiem budulcowym raf. Ze skorupiaków najczęściej występują krewetki, homary i kraby. Istotnym zagrożeniem dla człowieka i innych gatunków są rekiny, w tym żarłacz biały, oraz różnego rodzaju węże morskie. To dzięki bogatej florze i faunie Wielka Rafa jest tak zróżnicowana, piękna i kolorowa!


Niezwykła, morska flora i fauna
Rafy koralowe są zazwyczaj bardzo rozległe i kolorowe. Swoje piękno zawdzięczają niezwykle rozbudowanemu ekosystemowi. Egzotyczne zwierzęta i rośliny tworzą jeden z najciekawszych biotopów na świecie. Oczywiście najistotniejszymi mieszkańcami raf są koralowce. Jest to gromada zwierząt zaliczająca się do parzydełkowców. Ich miękkie, delikatne ciała są pokryte wapiennymi osłonkami.

Zwierzęta żyją w dużych grupach, zajmując rozległe obszary. Po śmierci organizmu pozostaje tylko szkielet. Jest on bardzo twardy i wytrzymały, dlatego może przetrwać nawet kilkaset lat w stanie nienaruszonym. W ten sposób powstają rafy koralowe. Wśród wapiennych skał znajdują schronienie inne morskie organizmy. Podłoże bogate w sole mineralne sprzyja rozwijaniu się wielu gatunków wodorostów. Krasnorosty, trawy i algi to tylko kilka przykładów roślin. Na dnie morza osiadają także gąbki oraz polipy. To zwierzęta bardzo podobne do koralowców. Nie wytwarzają jednak wapiennych szkieletów. W białym piasku ukrywają się różnego rodzaju skorupiaki. Do najczęściej występujących gatunków należą krewetki, raki oraz kraby. Z mięczaków możemy wyróżnić małże i kałamarnice. Na większych głębokościach polują ośmiornice i węże morskie. W ciepłych wadach Pacyfiku występują żółwie wodne oraz wiele gatunków ryb. Do najważniejszych zaliczają się rekiny, żaglowce i koniki morskie. Większość organizmów jest połączona różnego rodzaju zależnościami. Przykładem symbiozy jest błazenek, który wykorzystuje ciało ukwiału jako schronienie. Rak pustelnik większość życia spędza w muszli ślimaka morskiego. Drobny narybek stanowi pokarm dla drapieżników. Płaszczki, mureny i węże polują po zmroku, wypatrując swych ofiar z ukrycia.

Za niszczenie i jednoczesną odbudowę raf odpowiadają szkarłupnie. Rozgwiazdy i jeżowce pożerają ciało koralowców, w tym wapienne osłony. Same po śmierci pozostawiają własne szkielety, dzięki czemu równowaga zostaje zachowana. Dla ludzi rafy koralowe mają bardzo duże znaczenie ekonomiczne. Występuje tu wiele cennych gatunków. Na płytkich wodach Pacyfiku łowi się między innymi tuńczyki i skorupiaki. Kolorowe rybki odławia się na potrzeby branży akwarystycznej.


Znaczenie raf koralowych w gospodarce
Gospodarka morska stanowi bardzo ważne źródło dochodu dla wielu państw. W Polsce zasoby Morza Bałtyckiego pozwalają na regularne połowy ryb i niektórych skorupiaków. Nieco gorzej wygląda sytuacja w przypadku turystyki i ochrony środowiska. Flora i fauna Bałtyku nie są na tyle rozwinięte, aby zachwycić turystów. Co innego ciepłe wody Pacyfiku... Wzdłuż równika rozciągają się obszary zajęte przez rafy koralowe. Najwięcej koralowców występuje w płytkich, przybrzeżnych wodach Oceanu Spokojnego i Atlantyku.

Umożliwiają rozwój branży turystycznej w egzotycznych państwach, takich jak Australia, Nowa Zelandia czy Filipiny. Lokalna ludność wyspecjalizowała się w organizowaniu atrakcyjnych wycieczek. Turyści biorą udział w krótkich rejsach wzdłuż linii brzegowej, gdzie znajdują się szkielety koralowców. Dla najodważniejszych zarezerwowane są kursy nurkowania. Nie ma nic piękniejszego od widoku rafy z bliska. Wraz z doświadczonymi nurkami, goście mogą podpłynąć do żywych koralowców. Czasem udaje się spotkać innych mieszkańców rafy, którzy nie obawiają się dodatkowego towarzystwa. Niektóre gatunki ryb nie uciekają przed ludźmi, a wręcz wykazują zainteresowanie. Rafy koralowe przynoszą dochód nie tylko w związku z branżą turystyczną. Podobnie jak Polacy, mieszkańcy egzotycznych wysp organizują regularne połowy. Dla lokalnej gospodarki największe znacznie mają tuńczyki, rekiny oraz ryby nadające się do hodowli w akwarium. Rafy koralowe stanowią bardzo ważne źródło egzotycznych ryb, które umieszcza się w morskich akwariach. Zagrożeniem dla ekosystemu jest nielegalne pozyskiwanie muszli oraz fragmentów koralowca.

Kłusownicy często sprzedają tego typu materiały jako pamiątki dla turystów. Poważnym problemem jest odławianie koników morskich. Zwierzęta trafiają do akwariów, w których żyją maksymalnie kilka miesięcy. Wyjątkowo brutalnym procederem jest wysuszanie drobnych rybek i sprzedawanie w ramach egzotycznej pamiątki. Obrońcy praw zwierząt starają się walczyć z okrucieństwem, jakiego dopuszcza się człowiek. Niestety większość państw ignoruje ten problem. Dla rządu liczy się rozwój gospodarki i pieniądze. Kwestia ochrony środowiska jest mniej istotna.


Opis budowy typowej rafy
Rafy koralowe występują w kilku podstawowych odmianach. Wyróżniamy struktury leżące tuż przy linii brzegowej. Są to rafy przybrzeżne, które wyglądem przypominają regularne pagórki i ścianki. Atole mają kształt zbliżony do pierścienia, który otacza płytkie laguny. W dość dużej odległości od brzegu rozpościerają się rafy barierowe, porośnięte glonami i ukwiałami. Ostatnim typem są platformy, które tworzą płaskie, owalne wyspy.

Typowa rafa jest zbudowana w całości z koralowców. Należą one do gromady zwierząt zwanych parzydełkowcami. Posiadają bardzo delikatne, miękkie ciało. Dlatego większość osobników wytwarza specjalne osłonki, które tworzą szkielet zewnętrzny. Głównym składnikiem takiego szkieletu są wapienne blaszki. Taka struktura jest wyjątkowo trwała i odporna na wszelkie uszkodzenia. Dlatego nawet po śmierci koralowca jego osłonka pozostaje w nienaruszonym stanie. Koralowce żyją w dużych, zwartych grupach. W ten sposób szkielety martwych osobników gromadzą się w jednym miejscu. W wodzie morskiej znajduje się dużo soli mineralnych. Związki mineralne dodatkowo wzmacniają strukturę wapienną nowopowstałych raf. Tworzenie rafy koralowej może trwać setki, a nawet tysiące lat. Najstarsze wapienne szkielety pochodzą prawdopodobnie sprzed pięćdziesięciu milionów lat. Rafy koralowe nie tworzą zwartej, jednolitej struktury. Wielka Rafa Koralowa rozpościera się wzdłuż linii brzegowej Australii. Widoczne są jednak wyraźnie przerwy w jej budowie. Naukowcy twierdzą, że największa rafa świata składa się z kilkuset mniejszych. Dopiero wszystkie razem stanowią ogromny, wspólny ekosystem. Rafy ulegają ciągłym procesom niszczenia i odbudowy. Do naturalnych czynników niszczących zaliczają się rozgwiazdy. Gromada szkarłupni pożera ciało oraz wapienny szkielet koralowca.

Dzięki temu pojawia się miejsce dla nowych osobników. Choć podstawowym składnikiem budulcowym rafy są koralowce, warto poświęcić odrobinę uwagi innym organizmom. Pozostałości po gąbkach, skorupiakach i małżach również przyczyniają się do powstawania rafy. Mają ogromny wkład w budowę własnego ekosystemu. Szkielety martwych ryb opadają na dno, wypełniając przestrzeń pomiędzy koralowcami. Strukturę wapiennych ścian i pagórków wzmacniają również podwodne rośliny.





Proces powstawania raf koralowych
Wapienne barierki, półki czy platformy powstają tylko w ściśle określonych warunkach. Bardzo istotną rolę w całym procesie odgrywa czas. Najstarsze fragmenty Wielkiej Rafy Koralowej powstały kilka milionów lat temu. Tyle czasu potrzeba, aby szkielety koralowców związały się ze sobą i utworzyły zwartą, jednolitą strukturę. Dodatkowym, stabilizującym czynnikiem jest wysalanie powstających wapiennych form. Związki mineralne doskonale utwardzają i łączą kruche fragmenty koralowców.

Optymalne zasolenie powinno wynosić co najmniej trzydzieści procent. Dzięki temu proces tworzenia się rafy pozostaje w miarę szybki i regularny. Nie bez znaczenia jest również temperatura. Rafy powstają w płytkich wodach Oceanu Spokojnego, Indyjskiego oraz Atlantyku. Wzdłuż równika temperatura wody nie spada poniżej dwudziestu, osiemnastu stopni. Takie warunki sprzyjają rozwijaniu się egzotycznych organizmów, w tym koralowców. W wysokiej temperaturze ich osłonki nie ulegają zniszczeniu, tylko odkładają się na dnie oceanu. Z temperaturą wody wiąże się kolejny czynnik. Bardzo istotna jest odpowiednia głębokość zbiornika. Rafy powstają zazwyczaj niedaleko linii brzegowej, na płyciźnie. Im dalej w głąb morza, tym rzadziej spotyka się koralowce. Ma to związek z gwałtownym obniżeniem się temperatury oraz przeźroczystości wody. Maksymalna głębokość, na jakiej spotyka się koralowce, to czterdzieści metrów. Aby rafa koralowa rozwinęła się jako samodzielny ekosystem, potrzebne są różne gatunki roślin i zwierząt. Pomiędzy organizmami powstają specyficzne zależności. Symbioza, pasożytnictwo czy drapieżnictwo to tylko podstawowe przykłady.

Prawidłowo rozwinięta biocenoza to gwarancja przetrwania całej rafy. Gdyby nie rozgwiazdy, które pożerają wapienne osłonki, zabrakłoby miejsca dla nowych osobników. Dzięki obumierającym skorupiakom i małżom rafa koralowa szybciej się odbudowuje. Podwodne rośliny stanowią pokarm i schronienie dla zwierząt. W budowie rafy koralowej bierze udział wiele różnorodnych gatunków. Oprócz czynników biologicznych, bardzo istotne są również czynniki klimatyczne. Dopiero wówczas możemy mówić o odpowiednich warunkach dla utworzenia nowej rafy koralowej.


Istota słynnego paradoksu Darwina
W połowie dziewiętnastego wieku Charles Darwin wybrał się w podróż po wodach Oceanu Spokojnego. W czasie wyprawy obserwował morską florę i faunę. Kiedy dotarł do wyspy Tahiti, sformułował ważny problem przyrodniczy. Współcześni naukowcy mówią o tak zwanym paradoksie Darwina. Niestety nie udało się w pełni odpowiedzieć na pytanie postawione ponad sto lat temu. Na czym konkretnie polega omawiany paradoks? Charles Darwin zauważył, że rafy koralowe są bardzo złożonym i bogatym ekosystemem.

Wśród wapiennych szkieletów rozwijają się różnorodne rośliny. Na rafach znajdują się również kryjówki egzotycznych zwierząt. Kolorowe ryby, kraby oraz mięczaki mają bardzo specyficzne potrzeby pokarmowe. Rafa koralowa zapewnia im odpowiednie ilości pokarmu. Paradoksem jest fakt, że taki ekosystem był w stanie rozwinąć się na oceanicznej pustyni. Wody Pacyfiku są bardzo jasne i czyste. Brak zawiesin świadczy o tym, że woda jest uboga w składniki pokarmowe. Dodatkowym problemem jest wysokie zasolenie. W takich warunkach nie powinno rozwinąć się życie… Nie na takim poziomie, jaki prezentują rafy koralowe. Naukowcy rozpoczęli poszukiwania odpowiednich wyjaśnień. Pierwszej próby podjął się sam autor problemu, czyli Charles Darwin. Założył, że martwe organizmy opadają na dno oceanu. Rozkładające się ciała ryb i skorupiaków uwalniają składniki odżywcze. Substancje organiczne mogą być przenoszone wraz z prądami morskimi. Przyrodnik uznał, że w ten sposób sole mineralne i aminokwasy docierają do strefy przybrzeżnej. Koralowce pobierają pokarm bezpośrednio z wody. Istnieją jednak pewne nieścisłości w proponowanym wyjaśnieniu. W oceanie pojawiają się tak zwane termokliny, które utrudniają swobodną wędrówkę substancji.

Dlatego składniki z głębin niekoniecznie muszą przedostawać się do górnych warstw wody. Aktualnie przyjętym założeniem jest teoria, że koralowce pobierają niektóre pierwiastki bezpośrednio z wody. Azot, potas i fosfor nie są łatwo przyswajalne. Większość organizmów pochłania składniki odżywcze wraz z pokarmem. Pomiędzy koralowcami a ich prehistorycznym przodkiem musiały wystąpić osobniki, które nabyły umiejętności pobierania pierwiastków prosto z wody.


Charakterystyka raf typu brzegowego
W edukacji morskiej wyróżnia się cztery podstawowe typy raf koralowych. Jeśli przeanalizujemy proces powstawania wapiennych skał, zauważymy pewną prawidłowość. W ciągu setek, a nawet milionów lat, jeden typ rafy powoli przekształca się w następny. Wszystko odbywa się według ściśle określonego wzorca. Pierwszym etapem tworzenia się rafy jest forma brzegowa. Niektórzy naukowcy mówią również o rafach przybrzeżnych.

W praktyce to tylko kwestia nazwy. Przykładem tego typu form jest rafa otaczająca wyspy Yap w Archipelagu Karoliny. Jest to jeden ze obszarów, wchodzący w skład Sfederowanych Stanów Mikronezji. Wyspa jest pochodzenia wulkanicznego, a jej powierzchnia wynosi nieco ponad sto kilometrów kwadratowych. Linię brzegową tworzą liczne zatoki, w których osiadają koralowce oraz ukwiały. To dlatego wykształciła się tutaj rafa typu brzegowego. Organizmy znalazły odpowiednie warunki niemal przy samej plaży. Turyści często podziwiają piękną, kolorową rafę, mocząc w wodzie tylko stopy. Należy jednak zachować szczególną ostrożność. Nurkowanie w pobliżu wyspy Yap bywa bardzo niebezpieczne. Na rafie koralowej znalazło schronienie sporo drapieżników. Do najgroźniejszych zaliczają się rekiny, mureny oraz węże morskie. Symbolem wyspy są również manty, których płetwy osiągają rozpiętość do siedmiu metrów. Szkielety koralowców porastają liczne glony, krasnorosty oraz sinice. Z gromady skorupiaków najczęściej spotyka się kraby, raki pustelniki oraz krewetki. Rafa brzegowa stopniowo rozrasta się, kosztem lądu. Wyspy wulkaniczne mają bardzo niestabilna budowę. Większość z nich w ciągu setek lat zapada się pod powierzchnię wody.

Linię brzegową zarastają koralowce, gąbki i inne zwierzęta, osiadłe na dnie zbiornika. Stopniowo powstaje zamknięty, wapienny pierścień. W środku tego pierścienia znajduje się płytka warstwa wody. W ten sposób rafa przybrzeżna powoli przekształca się w kolejną formę, tak zwany atol. Taki proces możemy obserwować w przypadku Wielkiej Rafy Koralowej. Aktualnie stanowi ona przykład formy przybrzeżnej. Wapienna ściana stopniowo rozrasta się, dążąc do zamknięcia pierścienia.


Rafy koralowe tworzące bariery
Wapienne osłonki koralowców rozwijają się bardzo powoli. Istotnym czynnikiem dla powstawania tych struktur jest odpowiednie podłoże. Powinno być ono stabilne i zwierać dużo składników mineralnych. Takie warunki zapewnia dno oceanu w okolicy gór wulkanicznych. Wzdłuż równoleżnika zero stopni ciągnie się pasmo drobnych, egzotycznych wysepek. Ich strefa przybrzeżna stanowi idealne środowisko do wzrostu koralowców oraz odkładania się ich szkieletów.

Dzięki wysokiemu zasoleniu wód Pacyfiku, wapienne skały i pagórki zostają solidnie wzmocnione. Większość raf powstaje bardzo blisko lądu, tuż przy plaży. Zdarzają się również przypadki, w których koralowce osiadają niego dalej, tworząc wapienne bariery. Dlatego naukowcy nazywają tego typu rafy barierowymi. Czasem można dostrzec fragmenty koralowców, obserwując morze z brzegu. Prawdziwe piękno egzotycznej biocenozy dostrzeżemy dopiero po oddaleniu się od lądu. Rafy barierowe ciągną się wzdłuż linii brzegowej. Szkielety odkładają się równoległe do brzegu. Taką budowę ma Wielka Rafa Koralowa. Otacza niemal całą Australię, stopniowo tworząc pierścień. Niektóre grupy badawcze uważają, że australijski park morski stanowi przykład rafy brzegowej. najlepszy bukmacher Zdania w tej kwestii są podzielone. Dotychczas nie ustalono, w jakiej odległości od brzegu powinna znajdować się rafa. Aby zyskać status struktury barierowej, skały wapienne na pewno nie mogą przylegać bezpośrednio do brzegu. Dokładne określenie granic jest bardzo trudne. Ma to związek z faktem, że rafy koralowe powstają w kilku etapach. Każda z form wapiennych pagórków stanowi swego rodzaju etap przejściowy.

Struktura barierowa zajmuje w rankingu miejsce drugie. Oznacza to, że jest kolejnym poziomem w ewolucji rafy. Nie zawsze zjawisko rozrastania się koralowców przebiega jednakowo. Stąd niektóre fragmenty Wielkiej Rafy można uznać za odmianę przybrzeżną. Innym przykładem rafy barierowej są skały w okolicy wysp Bora Bora, należących do Polinezji Francuskiej. Większa część archipelagu tworzy już atol, czyli kolejne stadium rozwoju rafy. Tylko część koralowców pozostaje w formie barierowej.


Atol jako najpowszechniejszy typ raf
Większość z nas nie potrafi prawidłowo zdefiniować pojęcia atolu. Czasem kojarzymy pewne informacje z lekcji geografii. Niestety nie udaje się nam odnaleźć powiązania z wyspami wulkanicznymi. Czym dokładnie są atole? To jedna z najczęściej występujących odmian raf koralowych. Na pierwszy rzut oka przypominają drobne, płaskie wysepki. Zazwyczaj mają kształt zamkniętych pierścieni, jak wyspa Nakuoro.

Zdarzają się jednak wyjątki. Atol Bokak na zdjęciach satelitarnych wygląda jak rogalik. Diego Garcia przyjmuje kształt ludzkiej stopy, a wyspa Bikini kwadratu. W środku każdej z wysp znajduje się płytka laguna, wypełniona krystalicznie czysta wodą. Dawniej na miejscu laguny prawdopodobnie znajdowała się wyspa wulkaniczna. W wyniku ruchu płyt tektonicznych większość morskich wulkanów wygasła i zapadła się pod powierzchnię wody. Taką sytuację wykorzystały koralowce. Zwierzęta zaczęły gromadzić się na pozostałościach gór wulkanicznych, wspomagając naturalną erozję. W ten sposób powstała większość raf koralowych na Oceanie Spokojnym. W ciągu setek lat koralowce obumierały, pozostawiając po sobie tylko szkielety. To właśnie wapienne osłonki nadają egzotycznym wyspom charakterystyczny biały kolor. Piasek na plażach jest bogaty w związki mineralne. Wzdłuż linii brzegowej ciągną się wały i pagórki zbudowane z koralowców, gąbek oraz szkarłupni. Na terenie atolu żyją rozmaite gatunki roślin i zwierząt. Egzotyczne ryby zachwycają bogactwem form i kolorów. Wapienne szkielety porastają ukwiały, sinice i wodorosty. Rafa koralowa tworzy zwarty, doskonale prosperujący ekosystem. Wody oceanów są ubogie w składniki pokarmowe. Jednocześnie wykazują bardzo wysokie zasolenie. W takich warunkach nie powinno rozwijać się życie.

A jednak atole, niczym oazy na pustyni, stanowią nieodłączny element surowych obszarów wulkanicznych. Najwięcej wysp koralowych występuje na Oceanie Spokojnym oraz Indyjskim. Warunki panujące na wodach Atlantyku nie sprzyjają tworzeniu się atoli. Znanym kompleksem raf koralowych są Malediwy. Znajdują się tam największe i najciekawsze atole na świecie. Dzięki temu na Malediwach doskonale rozwinęła się branża turystyczna.


Czym wyróżnia się rafa o budowie platformowej?
Pierwszym etapem powstawania raf jest stopniowe gromadzenie się koralowców. Są to drobne, delikatne zwierzęta z gromady parzydełkowców. Część organizmów osiada na dnie oceanu w postaci polipu. W takiej sytuacji delikatne ciało koralowca jest narażone na różnego rodzaju uszkodzenia. Polipom o wiele trudniej przetrwać w trudnym środowisku, jakim jest ocean. Dlatego w drodze ewolucji większość parzydełkowców wykształciła twarde, wapienne osłonki.

Stanowią one szkielet zewnętrzny, służący do ochrony przed atakiem drapieżników. Średnia długość życia koralowców wynosi od stu do nawet czterech tysięcy lat! Dlatego zwierzęta te uchodzą za długowieczne. Ma to zasadniczy wpływ na proces formowania się rafy. Skoro przeciętna długość życia koralowców wynosi kilkaset lat, to czas, w jakim powstaje rafa, musi być znacznie dłuższy. Najpierw wapienne szkielety opadają na dno w pobliżu linii brzegowej. Tak powstaje rafa przybrzeżna. Nowe pokolenia koralowców przenoszą się dalej, w głąb oceanu. Dlatego wapienne skały stopniowo rozrastają się, tworząc rafę barierową. Jeżeli koralowce osiadły w pobliżu wyspy wulkanicznej, wkrótce zaczynają tworzyć wokół niej pierścień. Erozja powoduje stopniowe zapadanie się stożka wulkanu. Na jego miejscu pojawia się woda, tworząc lagunę. Płycizny otoczone wapiennym pierścieniem nazywamy atolami. Dopiero po tym etapie zaczyna formować się rafa platformowa. W atolu dno laguny nie jest jeszcze zarośnięte koralowcami. W przypadku platformy wapienne szkielety powoli gromadzą się na szczycie zanurzonego wulkanu. Charakterystyczny pierścień powoli zanika. W jego miejscu pojawia się biała, wapienna wysepka.

Czasem wystające elementy koralowców zapadają się pod wodę. Wówczas pierścień całkowicie znika. Zamiast wyspy, tworzy się płytka warstwa wody. Tuż pod powierzchnią rozrasta się półka zbudowana z żywych i martwych koralowców. Dlatego na zdjęciach satelitarnych rafy platformowe nie zawsze są widoczne. Stanowią one również poważne niebezpieczeństwo dla statków kursujących po egzotycznych wodach. Wpłynięcie na rafę może spowodować wiele uszkodzeń i uniemożliwić załodze osiągnięcie celu.


Organizmy, które tworzą rafy koralowe
Jamochłony są gromadą zwierząt zaliczanych do bezkręgowców. Oznacza to, że nie posiadają wewnętrznego szkieletu. Ich ciało zbudowane jest z trzech warstw komórek. Endo, mezo i ektoderma tworzą strukturę podobną do worka, z wyraźnie zaznaczonym otworem gębowym. Prowadzi on do jamy gastralnej, gdzie odbywa się trawienie i wchłanianie pokarmu. Część jamochłonów występuje w postaci swobodnie pływającej, czyli tak zwanej meduzy.

W przypadku koralowców mamy do czynienia tylko i wyłącznie z osiadłymi polipami. Zwierzęta wykształciły szereg mechanizmów, pozwalających im przetrwać w trudnym, morskim środowisku. Do zdobywania pokarmu służą liczne, długie ramiona. W niektórych komórkach znajdują się parzydełka, które paraliżują ofiary. Bardzo ważnym przystosowaniem są wapienne osłonki. Koralowce wykształciły twardy, solidny szkielet zewnętrzny. Zazwyczaj ma on dwie warstwy. W wolnej przestrzeni między warstwami znajdują się dodatkowe, poziome blaszki. Dzięki takiej budowie szkielet jest niezwykle odporny na atak drapieżników. Ramiona polipów wystają przez specjalne otwory, pokrywające całą powierzchnię osłonki. Perforacje ułatwiają również wprowadzenie pokarmu do jamy chłonąco trawiącej. Opis podstawowej budowy koralowców może odrobinę zniechęcić. W rzeczywistości zwierzęta te są wyjątkowo piękne i tworzą jeden z najciekawszych ekosystemów świata. Rafy koralowe do dzisiaj stanowią zagadkę dla naukowców. Nie wiadomo, w jaki sposób jamochłony mogły przetrwać w środowisku ubogim w składniki odżywcze.

Problem ten nazywamy Paradoksem Darwina. Jest on cechą charakterystyczną wszystkich koralowców. W normalnych warunkach korale żywią się drobnym fito i zooplanktonem. Istnieje podejrzenie, że polipy potrafią również pobierać pierwiastki bezpośrednio z wody. Dla rozwoju raf największe znaczenie mają szkielety martwych koralowców. Osłonki gromadzą się na dnie, tworząc wapienne skały i pagórki. Rafy rozrastają się w dwóch kierunkach. Młode osobniki tworzą kolejne, coraz wyższe pietra rafy koralowej. Natomiast liczba obumarłych organizmów decyduje o długości i szerokości wapiennej ścianki.


Sztuczna rafa w akwarium Gdyńskim
Północna Polska doskonale radzi sobie z bezrobociem oraz kryzysem gospodarczym. Trójmiasto wypada bardzo dobrze na tle pozostałych regionów naszego kraju. Skąd się bierze ten fenomen? Pomorzanie sytuację finansową zawdzięczają między innymi rozwiniętej gospodarce morskiej. Ogromne znaczenie mają połowy oraz przetwórstwo. Warto również zwrócić uwagę na branżę turystyczną i edukację. Bałtyk oraz kultura marynistyczna stanowią doskonałe źródło dochodu. Perłą polskiego wybrzeża jest niewątpliwie Gdyńskie Akwarium.

Jedną z największych atrakcji ośrodka jest sztuczna rafa koralowa. Turyści mogą zobaczyć, jak wygląda podwodny, morski świat. W ogromnym zbiorniku wysypano biały, miękki piasek. Stanowi on podłoże dla koralowców. W naturalnych warunkach rafa powstaje w ciągu setek, a nawet milionów lat. Tyle czasu zajmuje polipom utworzenie i rozbudowanie wapiennych osłon, chroniących ich delikatne ciało. Dopiero po śmierci dużej liczby osobników zaczyna się właściwy proces budowy rafy. W Akwarium Gdyńskim rozwiązano ten problem w bardzo prosty sposób. Przeniesiono do zbiornika już wcześniej utworzone ścianki ze szkieletów korali. Następnie sprowadzono żywe organizmy, aby zapoczątkować naturalny proces rozrastania się skał. Oprócz koralowców, naukowcy musieli wziąć pod uwagę obecność innych gatunków. Egzotyczne rośliny i zwierzęta warunkują prawidłowe funkcjonowanie ekosystemu. W pierwszej kolejności wzbogacono biocenozę o ukwiały, trawę morską i algi. Następnie wprowadzono do akwarium ryby i skorupiaki. Na dnie polują mureny, płaszczki oraz olbrzymie kraby. W środkowej części pływają koniki morskie oraz inne ryby, charakterystyczne dla rafy koralowej. Dużą popularnością cieszy się skrzydlica ognista.

Jej okazałe płetwy i żywe kolory potrafią zachwycić każdego turystę. Aby egzotyczne gatunki mogły przeżyć, pracownicy cały czas monitorują parametry wody. Musi mieć ona odpowiednie zasolenie, temperaturę oraz przejrzystość. Pozostałe czynniki są regulowane w naturalny sposób przez ekosystem .Rafa koralowa jest w pełni wystarczalna pod względem substancji odżywczych. Tak jak w przyrodzie, słabe osobniki giną, zapewniając pokarm silniejszym.